وبسایت فرهنگی مذهبی ابن تیهان

اللهم عجل لولیک الفرج والعافیةوالنصر:آمین

وبسایت فرهنگی مذهبی ابن تیهان

اللهم عجل لولیک الفرج والعافیةوالنصر:آمین

تعجیل امر فرج مولا امام عصر(عج) صلوات

پیوندهای روزانه

واقعه مهم غدیر

پنجشنبه, ۸ شهریور ۱۳۹۷، ۰۷:۴۰ ق.ظ


واقعه مهم غدیر


 

روز هجدهم ذی‌الحجه از بزرگ‌ترین اعیاد شیعیان است.

بنابر روایات در روز هجدهم ذی‌حجه سال دهم هجرت پیامبر اکرم(ص) به دستور خدا امام علی(ع) را به مقام خلافت و امامت منصوب کرد.

واقعه غدیر در سفر حجة الوداع سال دهم هجری و در سرزمین غدیر خم روی داد.

در احادیث شیعه تعابیری هم چون عیدُاللهِ‌ الاکبر (بزرگ‌ترین عید الاهی)، [۱] عید اهل بیت محمد(ص)،[۲] و اشرف الاعیاد (والاترین عید)[۳] برای این روز به کار رفته است.

شیعیان در سراسر جهان این روز را جشن گرفته، مراسم مختلفی در گرامی‌داشت آن برگزار می‌کنند.

در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب می‌شود.



ماجرای غدیر

سفر حج
بنابر روایات، پیامبر (ص) در ۲۴ یا ۲۵ ذیقعده سال دهم هجری همراه هزاران نفر برای ادای مناسک حج از مدینه به طرف مکه حرکت کرد (برخی این تعداد را تا ۱۲۰ هزار نفر هم گفته‌اند).[۱] این سفر رسول خدا (ص)، حجة الوداع، حجة الاسلام و حجة البلاغ نامیده می‌شود. در آن ماه امام علی(ع) برای تبلیغ اسلام در یمن بود و هنگامی که از تصمیم پیامبر (ص) برای سفر حج آگاه شد، همراه عده‌ای به سمت مکه حرکت نمود و پیش از آغاز مناسک، به رسول‌ خدا (ص) پیوست.[۲] اعمال حج پایان یافت و پیامبر (ص) همراه مسلمانان مکه را ترک و به طرف مدینه حرکت کرد.

نزول آیه تبلیغ

مسلمانان حج‌گزار روز پنج شنبه ۱۸ ذی الحجه به غدیر خم رسیدند و پیش از جدایی اهالی شام، مصر و عراق از جمعیت، جبرئیل آیه تبلیغ را بر پیامبر (ص) نازل کرد و از جانب خداوند، به رسول خدا (ص) امر نمود تا علی (ع) را به عنوان ولی و وصی بعد از خود، به مردم معرفی کند.

پس از نزول این آیه، پیامبر (ص) دستور توقف کاروان را صادر نمود و گفت آنانی که پیشاپیش حرکت می‌کنند، به محل غدیر بازگردند و کسانی که عقب مانده‌اند، به کاروان در غدیر خم، ملحق شوند.[۳]

ایراد خطبه

پیامبر (ص) پس از ادای نماز ظهر، خطبه‌ای ایراد کرد که به خطبه غدیر مشهور شد و در ضمن آن فرمود:

            «"حمد و ستایش مخصوص خداوند است و از او یاری می‌خواهیم و به او ایمان داریم و از شر نفس‌هایمان و زشتی‌های کردارمان، به او پناه می‌بریم... خداوند لطیف و خبیر مرا خبر داد که من به زودی (به سوی او) فرا خوانده می‌شوم و (دعوت او را) اجابت خواهم نمود... من پیش از شما در کنار حوض (حوض کوثر) حاضر می‌گردم و شما در کنار آن بر من وارد می‌گردید، پس بنگرید که پس از من چگونه درباره ثقلین رفتار می‌کنید؛ ثقل اکبر کتاب خداست... و ثقل دیگر، عترت من است...."»

سپس رسول خدا (ص)، دست علی (ع) را بلند نمود تا مردم او را ببینند و فرمود:

            «"ای مردم، آیا من از خود شما، به ولایت [سرپرستی] شما سزاوار‌تر نیستم؟" مردم پاسخ دادند: "آری،‌ای رسول خدا." حضرت فرمود: "خداوند ولی من است و من ولی مؤمنین‌ام و من به خود شما، به ولایت [سرپرستی] شما سزاوار ترم. پس هر کس که من مولای اویم، علی مولای اوست." رسول خدا (ص) سه بار این جمله را تکرار کرد و فرمود: "خداوندا، دوست بدار و سرپرستی کن هر کسی را که علی را دوست دارد و مرا مولای خود بداند و دشمن بدار هر کسی را که او را دشمن می‌دارد و یاری نما هر کسی را که او را یاری مینماید و به حال خود رها کن هر کس را که او را وا می‌گذارد." سپس خطاب به مردم فرمود: " حاضران این پیام را به غایبان برسانند."»

نزول آیه اکمال


هنوز جمعیت متفرق نشده بودند که دوباره جبرئیل نازل شد و از جانب خداوند، آیه سوم سوره مائده نازل شد که به آیه اکمال مشهور است. در بخشی از آیه آمده است: «الْیوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دینَکمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیکمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکمُ الْإِسْلامَ دیناً؛ امروز دین شما را کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و دین اسلام را برای شما پسندیدم.»
معرفی علی بن ابی‌طالب(ع) به عنوان جانشین پس از پیامبر
تبریک به امام علی(ع)

در این هنگام، مردم به امیر مؤمنان(ع) تهنیت گفتند. از جمله کسانی که پیشاپیش سایر صحابه، به امام علی(ع) تهنیت گفتند، ابوبکر و عمر بودند. عمر پیوسته خطاب به امیر مؤمنان(ع) می‌گفت: بر تو گوارا باد‌! ای پسر ابوطالب!، تو مولای من و مولای هر مرد و زن با ایمان گشتی.[۴]

پیامبر(ص) نیز دستور داد خیمه‌ای برای علی(ع) برپا کردند و به مسلمانان فرمان داد دسته دسته خدمت آن حضرت برسند و به عنوان امیرمؤمنان به آن بزرگوار سلام دهند و همه مردم حتی همسران رسول خدا(ص) و همسران مسلمانان، دستور پیامبر(ص) را عملی ساختند.[۵]



تعداد حاضران

درباره تعداد افراد حاضر در غدیر خم اختلاف نظر است. تعداد حاضران را ده هزار نفر،[۶] دوازده هزار نفر،[۷] هفده هزار نفر،[۸] هفتاد هزار نفر[۹] گفته‌اند.

با توجه به گنجایش جمیعت در فضای غدیرخم و جمعیت مدینه در سال دهم هجری، همچنین با در نظر گرفتن جمعیت حاضر در مکه در هنگام حجة الوداع می‌توان گزارش مبنی بر حضور ده هزار نفر در غدیر خم را مستندتر دانست.[۱۰]



راویان غدیر

حدیث غدیر در منابع شیعه و سنی نقل شده است و برخی از بخش‌های حدیث، مانند «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» متواتر است.[۱۱] صحابه و تابعان پرشماری حدیث را نقل کرده‌اند.

راویان حدیث غدیر بسیارند، از جمله:

اهل بیت یعنی امام ‌علی(ع)، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع).

سپس نام حدود ۱۱۰ تن از صحابه پیامبر(ص) به چشم می‌خورد از جمله: عمر بن خطاب،[۱۲] عثمان بن عفان،[۱۳] عایشه بنت ابوبکر،[۱۴] سلمان فارسی،[۱۵] ابوذر غفاری،[۱۶] زبیر بن عوام،[۱۷] جابر بن عبدالله انصاری،[۱۸] عباس بن عبدالمطلب،[۱۹] ابوهریره[۲۰] و... که تمامی آنان در محل غدیر حاضر بوده‌اند و حدیث غدیر را بدون واسطه نقل می‌کنند.

همچنین تابعین هستند که حدیث غدیر از ۸۳ تن از تابعین نقل شده است، از جمله آنان: اصبغ بن نباته[۲۱]، عمر بن عبدالعزیز(خلیفه اموی)[۲۲].

پس از تابعین، در میان علمای اهل تسنن از قرن دوم تا قرن چهاردهم، ۳۶۰ تن، حدیث غدیر را نقل کرده‌اند، از جمله: امام شافعیان،[۲۳] امام حنبلیان،[۲۴] احمد بن شعیب نسائی،[۲۵] ابن مغازلی،[۲۶] احمد بن عبدالله[۲۷]، احمد بن عبدربه[۲۸]

در بین محدثین و علمای شیعه نیز افراد فراوانی حدیث غدیر را در کتب مختلف، روایت کرده‌اند، از جمله آنان: شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ مفید، سید مرتضی و... می‌باشند.[۲۹]

بسیاری حدیث غدیر را حدیث حسن و عده‌ای نیز آن را صحیح می‌دانند.[۳۰] همچنین همه محدثین شیعه و برخی از بزرگان اهل تسنن، حدیث غدیر را حدیثی متواتر می‌شمارند.[۳۱]



آیات نازله درباره غدیر

طبق نظر مفسران شیعه[۳۲] و سنی،[۳۳] چند آیه در قرآن کریم درباره ماجرای غدیر در حجة الوداع نازل شده است:

    آیه ۳ سوره مائده که به آیه اکمال معروف است، می‌فرماید: "الیوم أکملت لکم دینکم و أتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً؛ امروزست که دین شما را کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و دین اسلام را برای شما پسندیدم."
    آیه ۶۷ سوره مائده که آیه تبلیغ نامیده شده: "یا أیها الرسول بلغ ما أنزل الیک من ربّک فان لم تفعل فما بلّغت رسالته و الله یعصمک من النّاس؛‌ ای پیامبر، آنچه را از ناحیه پروردگارت به تو نازل شد، ابلاغ کن و اگر انجام ندهی، اصلاً پیغام پروردگار را نرساندی و خدا تو را از (شر) مردم، نگه میدارد."
    آیات ۱و ۲ سوره معارج:"سأل سائل بعذاب واقع للکافرین لیس له دافع": پس از آنکه پیامبر مسأله ولایت علی ع را به مردم اعلان کرد، شخصی به نام نعمان بن حارث فهری نزد ایشان آمد و با حالت اعتراض به پیامبر گفت: ما را به توحید و قبول رسالتت و انجام جهاد و حج و روزه و نماز و زکات امر کردی. ماهم قبول کردیم. اما به این مقدار راضی نشدی تا اینکه این جوان را منصوب کردی و او را ولی ما قرار دادی. آیا آیا این اعلام ولایت از ناحیه خودت بوده، یا از سوی خدا؟ وقتی حضرت به او فرمود که از ناحیه خداوند است، با حالت انکار از خداوند خواست که اگر این حکم از جانب اوست، سنگی از آسمان بر سرش فرود آید. در این هنگام سنگی از آسمان بر سرش فرود آمد و او را درجا کشت و این آیه نازل شد.[۳۴]

غدیر در کلام معصومین


امام علی(ع) فرمود: "ای مسلمانان و مهاجران و انصار، آیا نشنیدید که رسول خدا (ص) روز غدیر خم چنین و چنان فرمود؟" همه مردم گفتند: آری.[۳۵]

حضرت فاطمه (س) می‌فرماید: "گویی شما نمی‌دانید آنچه را که پیامبر در روز غدیرخم فرمود؟ سوگند به خدا، پیامبر در آن روز مقام ولایت و امامت را برای علی مقرر و استوار ساخت، تا رشته طمع شما را نسبت به این مقام قطع کند."[۳۶]

امام حسن (ع) فرمود: "مسلمانان پیامبر (ص) را دیدند و از او شنیدند آن هنگام را که دست پدرم را در روز غدیر خم گرفت و خطاب به آنان فرمود: کسی که من مولی و رهبر او هستم، پس علی مولی و رهبر اوست."[۳۷]

امام حسین (ع) می‌فرماید: "رسول خدا (ص)، علی (ع) را به همه آداب نیک پرورش داد، وقتی که علی (ع) را در روح و روان خود استوار و محکم ساخت، مسئولیت امامت را به او واگذار کرد و در روز غدیر فرمود هرکه من مولی و رهبر اویم، پس علی مولی و رهبر اوست."[۳۸]

امام رضا (ع) فرمود: "روز غدیر در میان اهل آسمان مشهورتر است تا میان اهل زمین... اگر مردم ارزش این روز را می‌دانستند، بی‌تردید فرشتگان در هر روز ده بار با آنان مصافحه می‌کردند."[۳۹]


عید غدیر در اسلام

مسلمانان و به خصوص شیعه همواره روز غدیر را یکی از عیدهای بزرگ می‌دانند و این روز در میان ایشان به عید غدیر معروف و مشهور است.[۴۲]

تا جایی که بیعت با مستعلی بن مستنصر (از حاکمان مصر) در روز عید غدیر خم سال ۴۸۷ قمری صورت گرفت.[۴۳] همچنین از اهل سنت روایت شده که هر کس روز هیجدهم ذی الحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه شش ماه را برای او می‌نویسد و این روز، همان روز عیدغدیر خم است.[۴۴] شب عید غدیر نیز در میان مسلمانان از شب‌های معروف شمرده می‌شود.[۴۵]

رسول خدا(ص) فرمود : "روز غدیرخم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد، آن روز برادرم علی ابن ابی طالب را به عنوان پرچمدار امتم منصوب کنم، تا بعد از من مردم توسط او هدایت شوند، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای آنان پسندید."[۴۶]

همچنین امام صادق(ع) می‌فرماید: "روز غدیرخم عید بزرگ خداست، خدا پیامبری مبعوث نکرده، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آن را شناخته و نام این روز در آسمان، روز عهد و پیمان در زمین، روز پیمان محکم و حضور همگانی است."[۴۷]


پانویس

طبرسی، احتجاج، ج ۱، ص۵۶ ؛ مفید، ص۹۱ ؛ حلبی، ج ۳، ص۳۰۸
حلبی، ج ۳، ص۳۱۸ و ۳۱۹ ؛ مفید، ص۹۲
نسائی، ص۲۵.
احمد حنبل، ج ۴، ص۲۸۱ ؛ مفید، ص۹۴
مفید، ج ۱، ص؛ ۱۷۶ ؛ قمی، ج ۱، ص۲۶۸ ؛ امینی، ج ۱، ص۹ ـ ۳۰
عیاشی، ج ۱، ص۳۳۲
عیاشی، ج ۱، ص۳۲۹
شعیری، ص۱۰
طبرسی، احتجاج، ج ۱، ص۵۶
سیدجلال امام، مقاله بررسی تعداد جمعیت حاضر در غدیر
مطهری، ص۱۱۴-۱۱۳.
محب طبری، ج ۲، ص۱۶۱
ابن مغازلی، ص۲۷
ابن عقده، ص۱۵۲
حموینی جوینی، ج ۱، ص۳۱۵
حموینی جوینی، ج۱، ص۳۱۵
ابن مغازلی، ص۲۷
متقی هندی، ج ۶، ص۳۹۸
جزری شافعی، ۳ و ۴۸
متقی هندی، ج ۶، ص۱۵۴
ابن اثیر، ج ۳، ص۳۰۷
ابونعیم، ج ۵، ص۳۶۴
بیهقی، ج ۱، ص۳۳۷
احمد، ج ۱، ص۸۴، ۱۱۸ و ۳۳۱
نسائی، ج ۵، ص۴۵
ابن مغازلی، ص۱۶
احمد بن عبدالله، ص۶۷ و ۸۷
احمد بن عبدربه، ج ۲، ص۲۷۵
امینی، ج ۱، ص۱۴ به بعد
ترمذی، ج ۵، باب ۲۰
ابن کثیر، ج ۵، ص۲۳۳؛ طوسی، تلخیص الشافی، ج ۲، ص۱۶۸
طوسی، التبیان،ج ۳، ص۴۳۶ و ۵۸۷ ؛ طبرسی، مجمع البیان، ج ۳، ص۲۷۴ و ۳۸۰ ؛ طباطبائی، ج ۵، ص۱۹۳ - ۱۹۴
واحدی نیشابوری، ص۱۲۶ ؛ حاکم حَسکانی، ج ۱، ص۲۰۰ و ۲۴۹
طبرسی، ج۱۰، ص۵۳۰؛قرطبی، ج۱۹، ص۲۷۸؛ ثعلبی، ج۱۰، ص۳۵
صدوق، خصال، ص۵۰۵
طبرسی، احتجاج، ج۱، ص۸۰
صدوق، امالی، ج ۲، ص۱۷۱
ری شهری، ج ۲، ص۲۳۲
طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۶، ص۲۴
رجوع کنید به: الغدیر، ج۲-۱۱.
شریف رازی، گنجینه دانشمندان(۱۳۵۳ش)، ج۴، ص۴۱۴-۴۱۵.
ابو ریحان بیرونی، ص۹۵
ابن خلکان، ج ۱، ص۶۰
خطیب بغدادی، ج ۸، ص۲۹۰
ثعالبی، ص۵۱۱
صدوق، امالی، ص۱۲۵

    حر عاملی، ج ۵، ص۲۲۴

منابع

    قرآن کریم
    ابن اثیر، اسد الغابه، تحقیق محمد ابراهیم بنا، دارالشعب، قاهره.
    ابن خلکان، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، دارالثقافه، لبنان.
    ابن عبد ربه، عقد الفرید،‌دار و مکتبه الهلال، بیروت.
    ابن عقده کوفی، کتاب الولایة، تحقیق عبدالرزاق حرزالدین، انتشارات دلیل ما، قم.
    ابن کثیر، البدایة و النهایة، تحقیق علی شیری،‌دار احیاء التراث، بیروت.
    ابن مغازلی، مناقب علی بن ابی طالب، مکتبه اسلامیه، تهران.
    ابوریحان بیرونی، آثار الباقیه، انتشارات ابن سینا، تهران.
    ابو نعیم، حلیه الاولیاء، دارالکتاب العربی، بیروت.
    احمد بن عبدالله طبری، ذخائر العقبی، مکتبه القدسی، قاهره.
    احمد حنبل شیبانی، مسند احمد بن حنبل،‌دار احیاء التراث العربی، بیروت.
    امام، سید جلال؛ مجله تاریخ در آینه پژوهش، زمستان ۱۳۸۶، شماره چهارم.
    امینی، الغدیر، دارالکتاب العربی، بیروت.
    بیهقی، مناقب الشافعی، تحقیق سید احمد صقر، مکتبه‌دار التراث، قاهره.
    ترمذی، سنن ترمذی، دارالمعرفه، بیروت.
    ثعالبی، ثمار القلوب، تحقیق ابراهیم صالح،‌دار البشائر، دمشق.
    ثعلبی،"الکشف و البیان عن تفسیر القرآن"،‌دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۲ق.
    جزری شافعی، اسنی المطالب، تحقیق محمدهادی امینی، مطبعه امام امیرالمومنین، اصفهان.
    حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، تحقیق محمدباقر محمودی، وزارت ارشاد اسلامی، تهران.
    حر عاملی، وسائل الشیعه، موسسه آل البیت، قم.
    حلبی، السیره الحلبیه، دارالمعرفه، بیروت.
    حموینی جوینی، فرائد السمطین، تحقیق محمدباقر محمودی، موسسه محمودی، بیروت.
    خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر، دارالکتب العلمیه، بیروت.
    ری شهری، موسوعه الامام علی ابن ابی طالب، دارالحدیث، قم.
    شعیری، جامع‌الاخبار، انتشارات رضی، قم.
    صدوق، امالی، تحقیق موسسه بعثت، موسسه بعثت، قم.
    صدوق، خصال، تحقیق علی اکبر غفاری، جامعه مدرسین، قم.
    طباطبایی، المیزان، جامعه مدرسین، قم.
    طبرسی، الإحتجاج، نشر مرتضی، مشهد.
    طبرسی، مجمع البیان، موسسه اعلمی للمطبوعات، بیروت.
    طوسی، التبیان، تحقیق احمد حبیب قصیر، مکتب اعلام الاسلامی.
    طوسی، تلخیص الشافی، تحقیق سیدحسین بحرالعلوم، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
    طوسی، تهذیب الاحکام، سید حسن موسوی خرسان، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
    عیاشی، کتاب التفسیر، ترجمه سیدهاشم رسولی محلاتی، چاپخانه علمیه، تهران.
    قرطبی، "الجامع لاحکام القرآن"، ناصرخسرو، تهران، ۱۳۶۴ش.
    قمی، منتهی الامال، انتشارات نقش نگین، اصفهان.
    متقی هندی، کنز العمال، موسسه الرساله، بیروت.
    مجلسی، بحارالانوار، موسسه الوفاء، بیروت.
    محب طبری، الریاض النضرة،‌دار الندوه، بیروت.
    مفید، ارشاد، موسسه آل البیت، قم.
    مطهری، مرتضی، امامت و رهبری، انتشارات صدرا، دوم : تهران، اردیبهشت ۱۳۶۴.
    نسائی، سنن الکبری، تحقیق عبدالغفار سلیمان، دارالکتب العلمیه، بیروت.
    واحدی نیشابوری، اسباب نزول الایات، موسسه حلبی، قاهره.
    شریف‌رازی، محمد، گنجینه دانشمندان(ج۴)، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۳ش.


موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۷/۰۶/۰۸
محسن حسینی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
تجدید کد امنیتی